Sint Michaëlskerk

Tussen 1881 en 1884 bouwden de religieuzen van Steyl een neogotische kerk naar een ontwerp van priester-architect Joseph Prill. Het gebedshuis kreeg twee etages. De bovenkerk ademt nog steeds de oorspronkelijke, laat negentiende-eeuwse sfeer. De tijd is hier stilgezet. De rijkdom aan details en kleuren, die zo eigen is aan neogotiek, overdondert. De gewelven zijn hoger dan beneden. De zuilen hebben goudbeschilderde bladkapitelen. Op het priesterkoor staat een rijk gebeeldhouwd altaar uit een atelier in Midden-Limburg. Boven de zijkapellen zijn gebrandschilderde ramen met afbeeldingen van heiligen, die verbonden zijn met de missie. De stichter van het kloosterdorp Steyl, Arnold Janssen, had een bijzondere band met engelen. In de bovenkerk staat de engelenverering centraal. De gevleugelde wezens zijn vereeuwigd in de glas-in-loodramen en altaren. Het licht tuimelt erdoor naar binnen, verschiet van kleur en strijkt over de tegelvloer met geometrische motieven. Er zijn in de gemeente Venlo weinig plekken waar het licht zo mooi binnenvalt.

Lange tijd was neogotiek uit de gratie bij architectuurkenners. Veel kerkinterieurs zijn in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw met de witkwast overgeschilderd. Aangepast aan het religieuze gevoel van een nieuwe tijd. Maar wat gebeurde er vervolgens beetje bij beetje? Het laat zich raden, er kwam herwaardering voor de oorspronkelijke, neogotische interieurs. De bovenkerk van het Missiehuis in Steyl is ontsnapt aan de stormen van vernieuwing. Af en toe kunnen bezoekers er in de banken plaatsnemen. Het is een bijzondere ervaring.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen, beter gezegd met de deur in de benedenkerk van het Missiehuis. Aarzel geen moment als de zon ondergaat. Wie treuzelt verspeelt de kans op een indrukwekkende ervaring. Sla als je binnen bent meteen rechtsaf. In de westgevel is een raam van in beton gevat gekleurd glas. Het is afkomstig uit het atelier Flos in Steyl. In de middag of vroege avond stroomt een vloedgolf van gekleurd, diffuus licht de kerk binnen. Ga zitten, kom op adem en neem de tijd. Het lijkt alsof je in een kingsize caleidoscoop kijkt, een werveling van licht en kleur. Je voelt je opgetild uit het alledaagse, tijdelijk lijkt tijdloos te worden.

De benedenkerk van het Missiehuis wordt dagelijks gebruikt voor kerkelijke plechtigheden. De basis voor het huidige interieur is gelegd in 1972. De wereld verandert steeds, dus ook de rooms-katholieke kerk. Uit de behoefte aansluiting te krijgen bij het moderne levensgevoel, werd kunstenaar-architect Will Horsten uit Kevelaer in de arm genomen. Hij pakte het rigoureus aan. De indeling van de kerk werd gewijzigd, de neogotische wandschilderingen uit de negentiende eeuw verdwenen onder enkele lagen witte kalk en de antieke kerkbanken werden vervangen door moderne. Voor sommige, oudere religieuzen die gehecht waren aan het voorbije rijke Roomse leven, was de moderniseringsslag even slikken. Niets herinnerde meer aan de kerk van voor de ingreep door Horsten. Voor de bezoekers van nu die zonder last van het verleden binnenkomen, is het een bijzonder plek die rust geeft en als vanzelf tot nadenken stemt. Als je je voor openstelt natuurlijk.

Het altaar en de kandelaber op het priesterkoor verwijzen naar erediensten uit het oude testament. Lezenaar en tabernakel hebben de vorm van een gestileerde wijnpers. In de christelijke symboliek staat de wijnpers voor het lijden van Christus. Horsten koos heel bewust voor ruw aluminium, een origineel materiaal met grote expressiemogelijkheden. Het kruis dat vrij boven het altaar zweeft, is indrukwekkend in zijn soberheid. De wandtapijten hebben de kruisweg tot onderwerp.

We draaien ons om naar de bronzen tombe met de stoffelijke resten van Arnold Janssen. Het grafmonument verwijst in zijn symboliek naar de Drievuldigheid, het heilig hart van Jezus, de heilige Geest en de boodschap van de engel aan Maria. Op het deksel staan naam en levensdata van de stichter van het kloosterdorp en een kernachtige samenvatting van zijn betekenis: pater (vader) – dux (leider) – fundator (stichter). De sarcofaag rust op vier steunpunten van waaruit planten opgroeien. Het grafmonument  is eveneens ontworpen door Will Horsten.

Horsten was een opvallend persoon: borstelige wenkbrauwen en een fors postuur. In zijn vrije tijd was hij graag onder de inwoners van Steyl in café ’t Vaerhoes. Als hij ervoor in de stemming was, trok hij een rol papier tevoorschijn en vroeg aan de kastelein of die schoensmeer had. Wanneer het blikje op tafel stond, doopte hij er zijn wijsvinger in en schetste portretten van cafébezoekers.

We zijn nog altijd in de benedenkerk. Rechts naast de laatste rustplaats van Arnold Janssen is de devotiekapel. In het oog springend boven de toegang zijn de portretten van Arnold Janssen (1837-1909) en Joseph Freinademetz (1852-1908). De expressieve werken zijn vervaardigd door de noord-Italiaanse kunstenaar Gotthard Bonell. De benedenkerk werd ermee verrijkt in de aanloop naar de heiligverklaring van Janssen en Freinademetz in 2003.

Jozef Freinademetz kwam in 1878 naar Steyl. Al een jaar later gaat hij samen met Johann Baptist Anzer op weg naar China. Zij zijn de eerste twee missionarissen, die van Steyl uitgezonden werden. In een cahier in de devotiekapel noteren pelgrims naar Steyl hun vaak ontroerende gedachten, gevoelens en intenties.